مختلفه نقل شده جمع‌آورى نموده ، و با ترجمه آنها در سال 1895 م در مجلهء : W , Z , K , M , از ص 351 تا ص 358 انتشار داده است . كتاب هروشيش 1 اين كتاب يكى از دو كتابى است كه پادشاه قسطنطنيه آنها را با هداياى ديگر براى خليفه اموى در اندلس الناصر عبد الرحمن فرستاده است ، اين كتاب را مورخ اسپانيائى پاولوس أوروسيوس Paulus Orosius در زبان لاتين تأليف كرده است . اين مورخ در قرون چهارم و پنجم بعد از ميلاد مىزيسته ، در نامهء كه پادشاه قسطنطينية بخليفه عبد الرحمن الناصر نوشته دربارهء اين كتاب چنين نگاشته بود - چنان كه ابن جلجل در مقدمهء كتاب خود : « تفسير اسماء الادوية المفردة لديسقوريدس » - گفته است : « اما كتاب هروشيوش در شهر شما ( قرطبه ) كسانى يافت مىشوند كه زبان لاتين را مىدانند ، از آنان بخواه كه اين كتاب را از لاتين به زبان عربى ترجمه كنند » . ابن خلدون ( ج - 2 - ص 88 ) - كه از اين كتاب بسيار ياد مىكند - مىگويد : كتاب هروشيوش را قاضى نصارى و ترجمان ايشان در شهر قرطبه ، و قاسم بن اصبغ براى خليفهء اموى الحكم المستنصر ( 350 - 366 ه ) به زبان عربى برگردانيدند اما در جاى ديگر ( ج - 2 - ص 197 ) در سخن از ( ابن كريون Ben Corion ( يوسيفوس يهودى مورخ ) گفته‌هاى اين مورخ و گفته‌هاى هروسيوس را مقابله كرده و مىگويد : در گفته‌هاى اين دو مورخ از حيث تاريخ ، و ازمنهء حوادث اختلافاتى هست ، و آنگاه خود ابن خلدون « گفته‌هاى هروسيوس را مقدم و اصح مىداند ، زيرا كتاب هروسيوس را دو تن مسلمان - كه شهرت داشته و براى خلفاى اسلام در شهر قرطبه كتاب ترجمه مىكرده‌اند - ترجمه كرده‌اند » . و بالاجمال كتاب هروشيش در روزگار خلافت الحكم المستنصر به عربى ترجمه شد ، و ابن جلجل يكى از خدمتگذاران و مقربان دربار اين خليفه بوده است . اين كتاب در تاريخ علوم اهميت دارد ، و از نخستين متون لاتينى است كه به زبان عربى ترجمه گرديد - اگر نگوئيم اولين كتاب لاتينى است كه به عربى ترجمه